Prawa do nagrania – kto ma prawa autorskie, a kto pokrewne?
Drogi Artysto,
czy wiesz, kto faktycznie zarabia na Twoim nagraniu? W praktyce prawa do utworu i prawa do nagrania są odrębnymi kategoriami – i często przysługują różnym podmiotom. Jeśli nie zrozumiesz, kto posiada prawa autorskie, a kto prawa pokrewne do fonogramu, może się okazać, że dochody z samego nagrania trafiają do innych osób, a Ty zarabiasz tylko na koncertach lub innych formach wykorzystania swojego wykonania.
Czym właściwie są prawa do nagrania?
Aby zrozumieć, jak wygląda kwestia praw do nagrań trzeba pamiętać, że w przypadku każdego nagrania muzycznego mówimy o trzech odrębnych rodzajach praw:
- Prawach autorskich,
- Prawach wykonawczych,
- Prawach producenckich.
Dwa ostatnie typy określamy łącznie jako prawa pokrewne. Kto zatem jest właścicielem poszczególnych praw? Czy Artysta wykonujący piosenkę ma wszystkie trzy, czy tylko część z nich?
Prawa autorskie – czy wykonawca je posiada?
Odpowiedź brzmi: to zależy.
Prawa autorskie odnoszą się wyłącznie do utworu, czyli np. do tekstu lub kompozycji. Przysługują one twórcy, czyli osobie, która faktycznie stworzyła dany element utworu – autora tekstu, kompozytora. W praktyce często występuje kilku współautorów, którzy dzielą się prawami w określonych proporcjach (udziałach).
Dla przykładu zgodnie z informacjami zamieszczonymi na Stowarzyszenia Autorów ZAIKS:
Na tym przykładzie widzimy, że Dawid Podsiadło ma również prawa autorskie do utworu „Nie ma fal” ponieważ jest autorem warstwy tekstowej utworu.
Natomiast jeżeli Artysta wykonuje utwór napisany przez kogoś innego, nie posiada praw autorskich i nie może nimi rozporządzać ani ich przenosić. Każda próba takiego działania jest nieskuteczna w świetle prawa autorskiego.
Prawa wykonawcze – kim jest artysta wykonawca?
Druga warstwa to prawa wykonawcze, czyli prawa do artystycznego wykonania utworu. Powstają one w momencie, gdy artysta wykonuje utwór – np. śpiewa, gra na instrumencie lub uczestniczy w nagraniu. Prawa te przysługują wyłącznie wykonawcy (lub wykonawcom), chyba że przeniesie je na inny podmiot, np. w ramach kontraktu fonograficznego.
W praktyce prawa wykonawcze obejmują wszystkie partie muzyczne utrwalone podczas nagrania – wokalne, instrumentalne czy chóralne. Każdy muzyk biorący udział w nagraniu ma swoje prawa do swojego wykonania.
Prawa producenckie – kto posiada prawa do fonogramu?
Trzecim elementem są prawa producenckie, które – razem z wykonawczymi – tworzą grupę praw pokrewnych. Prawa producenckie dotyczą fonogramu, czyli pierwszego utrwalenia dźwięku – artystycznego wykonania utworu.
Wbrew nazwie, producentem w rozumieniu prawa nie zawsze jest osoba określana potocznie jako „producent muzyczny”. W sensie prawnym producentem fonogramu jest podmiot finansujący i organizujący proces nagrania – czyli ten, kto pokrywa koszty studia, opłaca realizatorów, muzyków sesyjnych i odpowiada za całość przedsięwzięcia.
To właśnie temu podmiotowi przysługują prawa producenckie do nagrania. Dlatego w każdej umowie warto dokładnie określić, kto jest producentem fonogramu i kto zachowuje do niego prawa.
Podsumowanie – trzy warstwy praw do nagrania
Każde nagranie muzyczne łączy w sobie trzy niezależne zestawy praw:
- Prawa autorskie – należą do twórców tekstu i muzyki,
- Prawa wykonawcze – przysługują artystom wykonującym utwór,
- Prawa producenckie – posiada je producent fonogramu, czyli organizator i finansujący nagranie.
Pułapka dla młodego Artysty
W tym miejscu warto zwrócić uwagę na typowe zagrożenia, które mogą czekać młodego Artystę przy podpisywaniu umowy z producentem fonogramu. Przede wszystkim, aby zachować prawo do tantiem, Artysta nie powinien przenosić w całości praw do swojego artystycznego wykonania. Zamiast tego warto zawrzeć umowę licencyjną, jasno określającą:
- czas obowiązywania licencji,
- pola eksploatacji nagrania,
- sposób podziału tantiem między Artystę a producenta.
Taka konstrukcja umowy pozwala Artystom zachować kontrolę nad własnym wykonaniem i nadal otrzymywać należne wynagrodzenie z jego wykorzystania.
Masz więcej pytań do naszego zespołu Prawo Arty§ty? Potrzebujesz porady prawnej? Skontaktuj się z Nami poprzez Nasz adres e-mail: kontakt@prawoartysty.pl lub za pomogą formularza kontaktowego dostępnego na Naszej stronie internetowej w zakładce kontakt.
Chcesz poznawać więcej informacji na temat Praw Artysty? Jesteśmy dla Ciebie dostępni na Instagramie – zaobserwuj Nas by być na bieżąco w kwestii praw Artysty.
