Domena publiczna – czy naruszam prawa autorskie?
Drogi Artysto!
Czy zastanawiałeś się kiedyś ile trwa ochrona Twoich praw autorskich? Zgodnie z treścią ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ochrona trwa do śmierci i jeszcze dłużej!
Otóż prawa autorskie majątkowe wygasają 70 lat po Twojej śmierci. Po śmierci prawa przechodzą najczęściej na Twoją rodzinę, spadkobierców ustawowych lub inne bliskie Ci osoby, które wskazałeś w sporządzonym testamencie.
Po wygaśniecie praw autorskich majątkowych przechodzą one do tzw. domeny publicznej. Oznacza to, że wszelkie dzieła Szekspira, Chopina i innych znanych artystów już dawno przeszły do domeny publicznej. Od tego momentu każdy może swobodnie korzystać z utworu, wykorzystywać go, przetwarzać, wydawać czy adaptować — bez potrzeby uzyskiwania zgody i bez opłat licencyjnych.
Czy po 70 latach wygasają wszystkie prawa autorskie? Nie do końca. Prawa osobiste tzn. prawo do oznaczania autorstwa nie wygasają nawet wtedy gdy dzieło trafi do domeny publicznej.
A jak to wygląda na przykładzie Lalki autorstwa Bolesława Prusa?
Ostatnio w przestrzeni publicznej pojawia wiele informacji na temat produkowanych przez filmowców adaptacji Lalki Bolesława Prusa.
Aby dokonać adaptacji, czyli opracowania utworu pierwotnego generalnie należy uzyskać zgodę autora utworu na wykonywanie utworów zależnych. Jednakże czy tak jest i w tym przypadku?
W tym przypadku mamy do czynienia z opisaną wyżej sytuacją – czyli z utworem w domenie publicznej. Autor Lalki, Bolesław Prus zmarł bowiem w 1912 roku, czyli jego utwór wszedł do domeny publicznej na początku 1983 roku. Okres 70 lat liczy się od pierwszego dnia roku następującego po śmierci autora, czyli od 1 stycznia 1913 r.
W związku z tym każdy może legalnie tworzyć adaptacje, opracowania i inne utwory zależne oparte na Lalce — i właśnie dlatego dziś mogą „wyrastać jak grzyby po deszczu”.
W skrócie: Lalka i inne utwory literackie, które przeszły do domeny publicznej są dziś Naszym dobrem wspólnym. Dzięki tworzonym adaptacjom i opracowaniom klasyka może żyć w nowych formach — od filmów, przez sztuki teatralne, aż po nowoczesne interpretacje.
Artysto! To dla Ciebie dobra informacja – Twoje twórczość nie zostanie wymazana przez wieki, a Twoje nazwisko będzie utrwalone nawet po przejściu Twoim utworów do domeny publicznej.
